Gilde St. JanActueelActiviteitenGeschiedenisJeugdVrienden van het GildeFoto's
Programma 2015
Een jaar rond St. Jan
De Schutsboom
Geweerschieten
Trommen
Bazuinblazen
Vendelen
Lidmaatschap gilde
Vendelen

Na de heropleving van het gilde in 1935 is het uiterlijke vertoon wezenlijk veranderd ten opzichte van tijd die daaraan vooraf ging. Was het voorheen sporadisch, nu werd een begin gemaakt met een corps vendeliers en tamboers dat onder andere volgens een vast patroon een vendelgroet presenteert, ook in wedstrijdverband.

Het meevoeren van een vlag (vaandel) door het gilde (de vaandrig) is een eeuwenoud gebruik. De achtergrond van dit gebruik is, net als bij legers, de herkenbaarheid van de groep mensen die zich om het vaandel heen verzamelt. Het is ook waarschijnlijk dat met dit vaandel op enig moment een soort van vendelgroet werd gebracht door de vaandrig door met de vlag te gaan zwaaien. Hierbij moet wel bedacht worden dat het vendelen zoals we dat nu kennen alleen uitgevoerd kan worden met een vlag aan een vlaggenstok met contragewicht. Het is daarom niet helemaal duidelijk wanneer het vendelen zoals we dat nu kennen als traditie begonnen is, maar laten we aannemen dat dat gebeurde na de eerste introductie van contragewichten aan de stokken, waarschijnlijk in de 18e eeuw.

In Nederland wordt het vendelen alleen beoefend in de katholieke delen van Gelderland, Brabant en Limburg. Max Farjon vond in tijdens zijn studie over de geschiedenis van ons gilde twee historische passages waarin een vendelgroet door een vaandrig beschreven werd: in 1888 door J.N.G. Söhngen tijdens een kermisdag in Oirschot en in 1912 door M.J. Brusse tijdens gildefeesten in Stratum. Deze laatste auteur schrijft over “bewegingen rondom hoofd en nek, rondom borst en lendenen, rondom benen onder de voeten van de vendrig [vaandrig] door, … de stok gelegd in het enkelgewricht, bestuurd door de tenen…” Er zijn geen historische beschrijvingen van groepsvendelen in onze streek van vóór 1935: de Brabantse vendelier zwaaide kennelijk in zijn eentje. Het vendelzwaaien in groepen is waarschijnlijk overgenomen uit Gelderland in de dertiger jaren van de vorige eeuw, tijdens de sterke opleving van het gildewezen. Voor het groepsvendelen worden lichtere vlaggen gebruikt. Het hoofdvaandel dat gedragen worden door de vaandrig is te zwaar om gedurende langere tijd rond te draaien en te gooien.

In 1938 gingen vier gildebroeders van ons gilde in de leer bij Reinier Strijbosch bij het gilde St.-Catharina Eindhoven Strijp. Ze fietsten één of twee keer in de week van Leenderstrijp naar Strijbosch’ boerderij bij Eindhoven Strijp (niet ver van waar nu vliegveld Welschap ligt). Men zegt ook wel dat ons gilde vendelt volgens de “methode Strijbosch”. Het is goed hier op te merken dat verschillende gilden verschillende vendelgroeten brengen, soms met andere slagen, soms met andere volgorden van slagen.



Bij een vendelgroet worden een aantal afgesproken zwaaibewegingen in een vaste volgorde uitgevoerd. Tezamen beelden zij de strijd uit tussen St.-Joris en de Draak, de strijd tussen goed en kwaad. Bij de vendelgroet hoort een “Vendelgebed”, dat vandaag de dag slechts zelden wordt voorgelezen tijdens een vendelgroet. Tot op de dag van vandaag voert het gilde St.-Jan Baptista de vendelgroet naar beste weten onveranderd uit volgens de methode Strijbosch. De vendelslagen en de volgorde komen precies overeen met het Vendelgebed, echter de laatste twee slagen (Op de knieën, Opspringen en in de mond) zijn nooit onderdeel geweest van de vendelgroet van het gilde St.-Jan Baptista.

Overigens is het zwaaien met een vlak is zeker niet alleen een Nederlandse traditie. Op vele plaatsen in Vlaanderen en in streken van Duitsland, Oostenrijk, Spanje en Italië zwaait men met een vlag volgens een min of meer vast patroon. Meer hierover is te vinden op deze link.


Tekst van het vendelgebed (naar E. Gerrits, St.-Jorisgilde, Berlicum)

De vendelgroet beeldt de strijd uit tussen goed en kwaad, tussen St.-Joris en de Draak. Het verslaan van de draak beeldt ook de bekering van een stad of land tot het Christendom uit.

De vendelgroet kent drie onderdelen:
De mens heeft aanmoediging nodig
Strijd tegen het kwaad
Door gebed naar de zegepraal


De mens heeft aanmoediging nodig:

1. Ronddraaien boven het hoofd
Vendelzwaaier, stoere knaap, hoe je kloek en sterk in de strijd, die komen gaat. Strijd voor recht en vrijheid, doch hou je vlag onbesmet!*

*Onbesmet of rein: de vlag mag de grond niet raken

2. Opgooien boven het hoofd
Hou je eer hoog en wees edelmoedig tegenover je vijanden. Bedoezel je vlag niet door verkeerde daden!


3. Rondgooien in de hals
Weer je echter geducht, al kost het ook je kop! Laat zien, dat je nog christelijke idealen hebt, waarvoor het waard is de kop te wagen, als het niet anders kan!

4. Draaien om de lendenen
Geef je forse mannenkracht, die door de stevigheid van je lendenen wordt uitgedrukt! Laat de vlag om je lendenen draaien ten teken, dat de krijgsman zijn lendenen omgordt om te strijden voor recht en vrijheid.


5. Om de knieën
Hou je leden lenig, opdat ge steeds kunt knielen om Gods zegen over je strijd af te smeken! Dan zult ge altijd voor een rechtvaardige zaak durven strijden.

6. Om de enkels
Laat de vlag steeds draaien maar houdt ze in alle omstandigheden schoon en rein, al draait ze laag boven de grond, want het vaandel is ook symbool van onkreukbaarheid en zuiverheid.

7. Om één been
Laat de vijand proberen wat hij wil, doe je eed gestand en verdedig je tot het uiterste, want ook op één been kan de strijder z’n man staan, zolang hij wil strijden.

Strijd tegen het kwaad

8. Achter de rug doorgooien
Het ogenblik is gekomen, zoals in elk mensenleven eenmaal de vijand komt. De vijand zal mij van achteren aanvallen, maar met machtige slagen zal ik hem afweren!

9. Onder de knieën door op een knie
De vijand probeert mij op de knieën te krijgen! Hij wil mij en de vlag vernederen! Zou ik, kleingelovige, de vlag niet kunnen beschermen?

10. Achter de rug doorgooien en onder de knie doorgooien
Hoe zwaar is ’s vijands druk! Hoe moet ik vechten en diep teneerbuigen om zijn slagen te ontgaan, maar de vlag afgeven of laten vernederen, dat nooit!

11. Op de voet
Bijna liet ik de vlag vallen, maar mijn voet kan ze nog grijpen! Hoe weinig scheelde het, of ik had eerloos de vlag laten vallen, mede door eigen schuld!


12. Onder de knie
Maar laat de vijand maar strijden! Ik tart hem! Mijn jonge lichaam is gehard; mijn kracht is groot! Ik zal hem dit tonen, want ook zonder mijn handen weet ik mijn vlag te verdedigen!

13. Overspringen
De vijand probeert mij de vlag af te nemen, nu hij me niet kan overwinnen. Maar dat zal niet gaan: ik zal zijn tussen de vlag en hem, tussen het goede en het kwade en de vlag zal blijven draaien.

Door gebed naar de zegepraal

14. Over het hoofd gooien van hand tot hand
Nooit zal ik wijken, hoe het ook mag gaan. Ik zal blijven strijden, zolang ik zal bestaan! De vlag verzaken zal ik nooit. Zij is mijn eer en mijn trots! Moge God mijn getuige zijn.

15. In de elleboog over het hoofd van arm tot arm
Laat de vijand dan nooit af? Moet de sterke op de duur niet vallen, als hij alleen staat? Wie kan mij helpen?

16. Op alle twee de armen over het hoofd gooien
Mijn vlag, mijn eer, hoe moet ik vechten om U te verdedigen. Wat zal het einde zijn? Mijn krachten raken uitgeput en de vijand laat niet af.

17. In de hals leggen
St.-Joris, Heilige patroon, wees Gij mijn voorspraak bij God. Ik hef mijn moede hoofd naar U op. U wil ik verheerlijken, want hoog zijt Gij verheven!

18. Op twee knieën
Mijn God, de vijand heeft me op de knieën gekregen, maar overwonnen heeft hij me nog niet! Nòg is de vlag in mijn handen, smetteloos en rein! Maar als gij mijn leven redden wilt, help me dan!

19. Opspringen en in de mond
god en St.-Joris, door Uw hulp heb ik overwonnen! Wat kan een mens zonder hulp van God en Zijn heiligen doen? Hij zou altijd verliezen, als de hemel hem niet bijstond. De strijd is gestreden, het werk gedaan, de zege is ons!

20. Vlag oprollen
Hoe blij ben ik, hoe dankbaar! Mijn vreugde kent geen grenzen. God, zij gedankt!



 

Bron tekst: Max Farjon. Het Gilde St.-Jan en Leenderstrijp, 1995.

 

 

 

Vragen over het Gilde? Mail naar info@gildeleenderstrijp.nl 

Vragen over de website? Mail naar webmaster@gildeleenderstrijp.nl

Gilde St. JanActueelActiviteitenGeschiedenisJeugdVrienden van het GildeFoto's